Yargı cümleleri nelerdir ?

Yargı Cümleleri Nelerdir?

Yargı cümleleri, günlük hayatımızda sürekli kullandığımız ve bazen üzerine çok fazla düşünmediğimiz cümle türlerinden biridir. Ancak, bu cümlelerin dilbilgisi açısından ne kadar önemli olduğunu anlamak, dilin işleyişini daha iyi kavramamıza yardımcı olabilir. Eskişehir’de üniversitede çalışan bir araştırmacı olarak, hem akademik hem de gündelik dilde bu tür cümlelerin nasıl işlediğini daha yakından incelemeyi seven biri olarak, bu yazımda size yargı cümlelerinin ne olduğunu ve nasıl kullanıldığını açıklamak istiyorum.

Yargı Cümlesi Nedir?

Yargı cümlesi, basitçe söylemek gerekirse, bir durum hakkında hüküm veren, bir değerlendirme ya da sonuç çıkaran cümlelerdir. Yani, bir şeyin doğru olup olmadığını ya da bir durumun nasıl olduğunu ifade eder. Kendi hayatımda da sürekli bu tür cümlelerle karşılaşıyorum. Mesela, bir arkadaşım bana “Bu akşam hava çok soğuk” dediğinde, işte bu da bir yargı cümlesidir. “Soğuk” kelimesi, hava durumu hakkında bir değerlendirme yapıyor. Yargı cümlelerinin temel özelliği, genellikle bir durumu, olayı ya da gerçeği yargılayarak ifade etmeleridir.

Yargı Cümlelerinin Temel Özellikleri

Yargı cümlelerinin ne olduğunu daha iyi anlayabilmek için, onların birkaç temel özelliğine göz atalım. Bu özellikler, yargı cümlelerinin genel yapısını ve işlevini belirler.

• Değerlendirme İçerir: Yargı cümleleri, bir şey hakkında olumlu ya da olumsuz bir değerlendirme içerir. Örneğin, “Bu yemek harika olmuş” veya “Film çok sıkıcıydı” gibi cümleler, bir durumu değerlendirir.
• Genellikle Bir Sonuç Çıkarır: Yargı cümlesi çoğu zaman bir olay ya da durum hakkında bir sonuç çıkarır. Örneğin, “Bu araba çok hızlı” cümlesinde, bir aracın hızına dair bir değerlendirme yapılır.
• Öznel Olabilir: Yargı cümleleri genellikle kişisel bir görüş veya hissiyat içerir. Bu, özellikle duygusal ifadeler içeren cümlelerde belirgindir. “Bu akşamki parti çok eğlenceliydi” cümlesinde olduğu gibi.

Yargı Cümlesi ile Diğer Cümle Türlerinin Farkları

Yargı cümlesi ile bazen karıştırılabilecek başka cümle türleri de vardır. Örneğin, anlatım cümlesi ya da açıklama cümlesi gibi. Peki, yargı cümlesini diğer cümle türlerinden nasıl ayırt edebiliriz? İşte bu konuda birkaç örnek:

• Açıklama Cümlesi: Bir durumu ya da olayı açıklamak amacıyla kullanılan cümlelerdir. “Burası Eskişehir’dir” gibi bir cümle, basitçe bir yerin adı hakkında bilgi verir, ancak bir değerlendirme içermez. Yargı cümlesi ise bir görüş belirtir: “Eskişehir çok güzel bir şehir.”
• Emir Cümlesi: Birine bir şey yapma ya da yapmama isteğini belirtir. “Lütfen ışığı kapat” gibi bir cümlede, emir vardır, fakat bir yargı yoktur. Yargı cümlesi, daha çok bir değerlendirme yapar: “Işık çok parlak.”

Yargı Cümlelerinin Günlük Hayatta Kullanımı

Hepimiz günlük yaşamda sürekli olarak yargı cümleleri kullanırız. Mesela, arkadaşımızın giydiği kıyafeti beğendiğimizde “Bugün çok şıksın” deriz ya da bir yemeği tattıktan sonra “Bu yemek çok tuhaf olmuş” diye düşüncelerimizi ifade ederiz. Ancak, bazen bu cümlelerin farkında olmayız. Yargı cümleleri, dilin en temel yapı taşlarından biridir çünkü insanlar duygularını, düşüncelerini ve değerlendirmelerini bu cümlelerle anlatır.

Bir başka örnek üzerinden gidelim: Bir arkadaşım, hafta sonu yeni aldığı telefonu gösterdi. Telefonun tasarımını beğenmedim ve “Telefonun tasarımı çok sade” dedim. İşte bu da bir yargı cümlesidir. “Sade” kelimesi, benim kişisel bir görüşümü ifade eder. Bu tarz ifadeler, aslında bizim düşünce biçimimizi anlatan cümlelerdir.

Yargı Cümleleri ve Objektiflik

Yargı cümlelerinin dikkat edilmesi gereken bir yönü de, genellikle subjektif olmalarıdır. Yani, kişisel düşünceler ve görüşler içerirler. Bu da demek oluyor ki, birinin yaptığı değerlendirme başka birine göre farklı olabilir. Mesela, bir arkadaşım bir filmi çok beğendiğinde, “Bence film harikaydı” der. Oysa ben filmi sıkıcı bulmuşumdur ve “Bence film çok kötüydü” demişimdir. İşte burada, her iki cümle de bir yargı içeriyor ama bu yargılar birbirinden farklıdır. Bu, yargı cümlelerinin ne kadar kişisel olduğunu gösteriyor.

Sonuç: Yargı Cümleleri ve Dilin Gücü

Sonuç olarak, yargı cümleleri, dilin en önemli ve sık kullanılan parçalarından biridir. İnsanlar düşüncelerini, duygularını ve değerlendirmelerini yargı cümleleriyle ifade ederler. Bu cümleler bazen çok net ve objektif olabilir, bazen de tamamen kişisel bir görüş içerir. Günlük yaşamda da, akademik bir yazıda da bu tür cümlelere sıkça rastlarız. Dilin gücünü, anlamını ve işlevini anlamak için yargı cümlelerini doğru şekilde kullanmak oldukça önemlidir. Böylece, dildeki derinlikleri daha iyi keşfetmiş oluruz.